Gecenin kör saati, muhtemelen saat sabahın üçü. Evin derinliklerinden aniden düşen bir eşyanın sesi geliyor, ardından koridorda dört nala koşan bir at sürüsünü andıran o tanıdık pati sesleri yankılanıyor. Tam gözlerinizi kapatıp tekrar uykuya dalmaya çalışırken, yatak odanızın kapısının altından yürek burkan, upuzun bir miyavlama senfonisi başlıyor. Sabah erkenden işe gitmek zorundasınız, uykusuzluktan gözleriniz yanıyor ve o an çok sevdiğiniz tüylü dostunuzla aynı evi paylaşmanın getirdiği o tatlı zorlukları derin derin sorguluyorsunuz.
Patili bir evde yaşıyorsanız, kedilerin “gece deparları” (zoomies) [1] ve bitmek bilmeyen gece miyavlamaları muhtemelen en büyük stres kaynağınızdır. Çoğu kedi sahibi bu durumu kabullenip uykusuzluğa boyun eğer veya kedisini başka bir odaya kilitleyerek sorunu çözmeye çalışır; ki bu durum genellikle kapı tırmalamalarıyla ve daha yüksek sesli ağlamalarla sonuçlanır. Oysa kediniz size eziyet etmek için uyumuyor değildir; onun binlerce yıllık biyolojik saati ile sizin modern çalışma hayatınızın ritmi birbiriyle çatışmaktadır.
Geceleri uykunuzu bölen o enerjiyi nasıl yöneteceğinizi, sabahın beşinde yüzünüze atılan o ıslak patilerin önüne nasıl geçeceğinizi ve evinize sessizliği geri getirecek o sihirli rutinleri birlikte keşfedelim.
İçindekiler
Gece Terörü Neden Başlar? Kedilerin Biyolojik Saati
Kedilerin gece boyunca neden bu kadar hiperaktif olduğunu anlamak için onların doğadaki avlanma saatlerine bakmamız gerekir. Kediler tam anlamıyla “gececil” (nokturnal) canlılar değillerdir; onlar “alacakaranlık” (krepüsküler) avcılarıdır. Yani doğada gün doğumunda ve gün batımında en aktif olacak şekilde programlanmışlardır.
Siz sabah işe gidip evi boş bıraktığınızda, kediniz muhtemelen günün 12 ila 15 saatini derin bir uykuda geçirir. Siz akşam yorgun argın eve döndüğünüzde, o tam anlamıyla şarj olmuş, pilleri yüzde yüz dolu bir avcıya dönüşmüştür. Sizin uyumak için yatağa girdiğiniz o sessiz saatler, kedinizin biyolojik saatinde “Avlanma ve devriye gezme zamanı geldi” alarmının çaldığı anlardır. Eğer bu devasa enerjiyi doğru şekilde boşaltmazsanız, o enerji gece deparlarına, bitmek bilmeyen miyavlamalara ve dolap tepelerine tırmanma krizlerine dönüşür.
Altın Çözüm: “Avlan, Ye, Temizlen, Uyu” Döngüsü
Kedinizin gece boyunca mışıl mışıl uyumasını sağlamanın en kesin yolu, doğadaki yaşam döngüsünü evinizin salonunda sahte bir şekilde yeniden yaratmaktır. Vahşi doğada bir kedi avını kovalayıp yakalar, onu yer, ardından tüylerini uzun uzun temizleyip sindirim için derin bir uykuya dalar. Evdeki kedinizin de tam olarak bu döngüye ihtiyacı vardır ve bu ritmi başlatacak olan kişi sizsiniz.
Siz uyumadan yaklaşık yarım saat önce, elinize ucunda tüy veya peluş olan bir kedi oltası alın. Bu oyun, televizyon izlerken oltayı öylesine sallamak gibi olmamalıdır; kedinizi gerçekten nefes nefese bırakacak, koltukların üzerinden atlatacak, saklanıp pusu kurmasını sağlayacak tempolu bir av simülasyonu yapmalısınız. Yaklaşık 15-20 dakika süren bu eforlu oyunun sonunda, kedinizin oltanın ucundaki o “avı” kesin olarak yakalamasına izin verin.
Avını yakalayan (ve yorulan) kediniz o zafer hissini yaşarken, hemen mutfağa gidin ve günün en doyurucu öğününü, tercihen çok sevdiği bir yaş mamayı veya ilikli kemik suyuyla ıslatılmış kuru mamasını verin. Avlanan ve hemen ardından karnı tıka basa doyan kedinizin vücudu otomatik olarak “temizlenme ve uyku” moduna geçecektir. Yemeğini yiyip uzun uzun patilerini yalayan dostunuzun, kısa süre sonra sıcak bir köşeye kıvrılıp sabaha kadar deliksiz bir uykuya daldığını göreceksiniz.
Gündüz Uykularını Bölmek: Evden Çıkarken Yapmanız Gerekenler
Gece rutinini mükemmel kursanız bile, kediniz gündüz 15 saat aralıksız uyuyorsa gece yine uyanacaktır. Bu nedenle siz işte veya dışarıdayken onun zihnini meşgul edecek “gündüz tuzakları” hazırlamalısınız.
Sabah evden çıkmadan önce, kedinizin günlük kuru mamasının bir kısmını küçük porsiyonlar halinde evin farklı köşelerine (koltuk arkalarına, kedi ağacının tepesine, kitaplığın alt rafına) saklayın. Böylece uyanıp acıktığında mamasını armut piş ağzıma düş şeklinde yemek yerine, evin içinde dolaşıp avlanmak (zihinsel efor sarf etmek) zorunda kalacaktır. Ayrıca pencerenizin dışına asacağınız basit bir kuş yemliği, kediniz için gün boyu sürecek harika bir “kedi televizyonu” işlevi görür ve onu uyanık tutar.
Sabah 5’te Gelen Uyandırma Servisi Nasıl İptal Edilir?
Gece uyku sorununu çözseniz bile, kedi sahiplerinin bir diğer büyük sınavı sabahın köründe yüz yalanarak, saç çekiştirilerek veya yorgan ısırılarak uyandırılmaktır. Kediler neden sabah 5’te uyanır? Çünkü alacakaranlık saatidir ve genellikle karınları acıkmıştır. Ancak her sabah aynı saatte uyanmalarının asıl suçlusu genellikle bizlerizdir.
Kediniz sizi sabah 5’te miyavlayarak uyandırdığında, “Yeter ki sussun da biraz daha uyuyayım” diyerek kalkıp onun mama kabını dolduruyorsanız, ona şu net mesajı verirsiniz: “Miyavlamak ve sahibimin yüzüne basmak, mama üretmenin en garantili yoludur.” Kediler dünyanın en iyi şartlanma ustalarıdır ve bu davranışı hızla bir rutine dönüştürürler.
Bu uyandırma servisini iptal etmenin yolu radikal bir tavır gerektirir: Ölü taklidi yapmak. Tabii ki bunu yapmadan önce kum kabının temiz, suyunun ise taze olduğundan emin olmalısınız. Sabah erken saatte sizi dürtmeye başladığında hiçbir tepki vermemeli, göz teması kurmamalı, kızıp bağırmamalı (çünkü bağırmak bile kedi için istediği ilgiyi almaktır) ve yataktan kalkmamalısınız. İlk birkaç gün miyavlamanın şiddeti artabilir ancak pes etmezseniz, kediniz sizi uyandırmanın bir işe yaramadığını öğrenecektir.
Eğer bu psikolojik savaşı veremeyecek kadar yorgunsanız, sabah 5’te alarmı çalan bir otomatik mama makinesi alarak, kedinizin sizinle yemek arasındaki o bağı koparmasını sağlayabilirsiniz.
Gece Ağlamalarının Gizli Sebepleri: Ayrılık Kaygısı ve Yaşlılık
Eğer kediniz sadece etrafta koşturmuyor, evin karanlık bir köşesine (genellikle koridora veya dış kapıya) oturup düşük perdeden, acıklı ve uzun uzun ağlıyorsa, sorunun kaynağı enerji fazlalığı değil psikolojik olabilir.
Özellikle gündüzleri çok uzun saatler evde yalnız kalan, yakın zamanda ev taşıyan veya aileye yeni bir birey katılan kedilerde gece ağlamaları tipik bir stres ve ayrılık kaygısı belirtisidir. Ev sessizleştiğinde bu kaygı zirveye çıkar. Bu durumu hafifletmek için yatak odanızın kapısını açık bırakıp sizin kokunuzu ve nefesinizi duymasına izin verebilirsiniz. Eğer yatak odasına almamakta kararlıysanız, onun uyuduğu yere kendi giydiğiniz ve yıkanmamış bir tişörtünüzü bırakarak kokunuzla güvende hissetmesini sağlayabilirsiniz.
Tüm bunlara ek olarak, eğer evde yaşlı bir kediniz varsa ve bu gece ağlamaları, yönünü şaşırma veya yüksek sesle bağırma gibi belirtiler aniden, son zamanlarda başladıysa dikkatli olmalısınız. Bu ani karakter değişimleri sadece bir davranış sorunu değil; hipertroidi veya yaşlılığa bağlı bilişsel fonksiyon bozukluğu (kedi bunaması) gibi tıbbi sorunların işareti olabilir. Bu tür durumlarda rutini değiştirmeden önce mutlaka veteriner hekiminize danışmanız gerekir.
Kedinizin gece terörleri çözümsüz bir huy değil, yönetilemeyen bir enerjinin dışa vurumudur. Gündüzleri küçük zeka oyunlarıyla onu meşgul etmek, gece sabırlı bir oyun rutini kurmak ve sabah uyanmalarına karşı göstereceğiniz tutarlı bir duruşla, evinizdeki o uykusuz ve stresli geceleri geride bırakmanız sandığınızdan çok daha kolaydır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kediler gece neden evin içinde koşar ve miyavlar?
Kediler alacakaranlık (gün doğumu ve gün batımı) saatlerinde aktif olan canlılardır. Bütün gün siz yokken evde uyuyup enerji depolayan kedi, gece siz uyuduğunuzda en enerjik saatlerini yaşar. Gündüz harcanamayan bu enerji fazlalığı, gece deparlarına (zoomies) ve oyun çağrısı olan sürekli miyavlamalara dönüşür.
Gece miyavlayan kedi nasıl susturulur?
Kediyi susturmanın en doğal yolu yatmadan hemen önce “Avlan, Ye, Uyu” döngüsünü kurmaktır. Siz uyumadan yarım saat önce kedi oltasıyla onu nefes nefese bırakacak şekilde 15-20 dakika oynatın. Oyun biter bitmez günün en doyurucu öğününü (tercihen yaş mama) verin. Avlanıp midesi dolan kedi, yalanıp temizlendikten sonra derin bir uykuya geçecektir.
Kediler sabahın köründe (5-6 gibi) neden uyandırır?
Alacakaranlık saatinde uyanmak onların doğasında vardır ancak her gün sizi ısrarla uyandırmalarının sebebi genellikle sizin buna tepki vermenizdir. Sussun diye kalkıp mama verdiğinizde, kedi “miyavlamanın mama getirdiğini” öğrenir. Çözüm, kum/su ihtiyacı olmadığından eminseniz uyandırdığında asla tepki vermemek (ölü taklidi yapmak) veya otomatik mama makinesi kullanmaktır.
Kediler karanlıktan korktuğu için mi gece ağlar?
Kedilerin gece görüşleri çok iyidir ve karanlıktan korkmazlar. Ancak gece evin karanlık ve tamamen sessiz olması, yalnız hisseden kedilerde “ayrılık kaygısını” tetikleyebilir. Yatak odasının kapısının kapalı olması veya evde yeni bir değişiklik (taşınma vb.) varsa kedi güvensizlik hissedip düşük perdeden ağlama sesleri çıkarabilir.
Yaşlı kedim geceleri aniden sürekli miyavlamaya başladı, nedeni nedir?
Gençliğinde gece uyuyan ancak yaşlandığında aniden geceleri evin içinde dolaşıp yüksek sesle, yönünü şaşırmış gibi miyavlamaya başlayan kedilerde genellikle medikal bir sorun vardır. Bu durum hipertroidi veya yaşlılığa bağlı bilişsel bozukluğun (kedi bunaması) tipik bir belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden veteriner hekime danışılmalıdır.